Marskramerpad

Een laan met bomen bij Wilp op het Marskramerpad

Photo: MartinD, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Afstand
circa 372 km (231 mijl)
Landen
Nederland, Duitsland
Difficulty
Easy
Type of trip
Hiking trail

Het Marskramerpad, of LAW 3, is een wandeling van 372 km dwars door Nederland, van Bad Bentheim, net over de Duitse grens, naar Scheveningen aan de Noordzee. Wandelnet, dat het pad beheert, deelt het op in 20 dagetappes, dus ongeveer drie weken als je het in één keer loopt. In Nederland is het gemarkeerd met wit-rode strepen. Op het korte Duitse stuk aan het begin let je op een witte T op een zwart vlak, of de blauw-gele E11-sticker. Het is het Nederlandse deel van de E11, die verder gaat door Duitsland en Polen naar de Baltische staten. Voor een bed let je op het keurmerk Wandelaars Welkom van Wandelnet, voor horeca en overnachtingsadressen die wandelaars graag zien. Campings met het keurmerk houden altijd een plek vrij voor trekkers.

Een marskramer was een rondtrekkende verkoper, en het pad volgt de handelsroute die marskramers vroeger liepen tussen steden als Oldenzaal, Deventer en Amersfoort, met snuisterijen en wonderzalfjes. Wikipedia deelt het op in drie delen. Het eerste gaat door het licht glooiende boerenland van Twente en Salland naar Deventer. Het tweede steekt de Veluwe over van oost naar west, door de bossen rond Hoenderloo en de heide en stuifzanden tussen Kootwijk en Stroe, naar de Gelderse Vallei en Amersfoort. Het laatste gaat over de zandgronden van het Gooi en de Utrechtse Heuvelrug, door het veenlandschap van het Groene Hart en over de duinen naar het Kurhaus in Scheveningen.

Hoogtepunten onderweg

  1. Bad Bentheim: De wandeling begint onder de burcht van Bentheim, volgens Wandelnet de grootste hoogteburcht van Noordwest-Duitsland, gebouwd van Bentheimer zandsteen uit de buurt. De eerste etappe, naar Oldenzaal, is met 25,5 km de langste.
  2. De Sallandse Heuvelrug: Vanaf Rijssen klim je over het Ligtenbergerveld en de Zunasche Heide naar de Sallandse Heuvelrug, stuwwallen die door landijs uit Scandinavië zijn opgeduwd. De wegen daarboven zijn stil. Station Holten ligt 1,5 km van de route.
  3. Deventer en de IJssel: Deventer is een oude Hanzestad aan de IJssel, met middeleeuwse straatjes en een eigen koek, de Deventer koek. De volgende etappe gaat langs de IJsselkade en over de dijk naar het zuiden, langs wielen die bij dijkdoorbraken zijn ontstaan.
  4. De Veluwe en Kootwijk: Na Beekbergen zit je in de bossen van de Veluwe. Hoog Buurlo bestaat uit twee schaapskooien en twee woonhuizen. In Kootwijk zocht Radio Kootwijk contact met Nederlands-Indië, en daar klonk "Hallo Bandoeng".
  5. Het Groene Hart, Leiden en Scheveningen: Na Breukelen zijn het molens, sloten en weidevogels, dan het Braassemermeer en een jaagpad langs de Oude Rijn naar Leiden. De laatste etappe gaat door Den Haag en de Scheveningse Bosjes naar de zee bij Scheveningen.

Afstand

About 372 km (231 miles) in all, in 20 stages. Wandelnet's stages run from 11.6 km (Rijssen to Holten) to 25.5 km (Bad Bentheim to Oldenzaal), and most are about 17 to 21 km. At Bad Bentheim it meets the German Töddenweg, and the two together make the Handelsweg from Osnabrück to Deventer. The route line on wandelnet.nl is the most up to date and can differ from the guidebook.

Beste reistijd

Wandelnet noemt geen beste seizoen, maar één ding hangt af van de kalender. Bij Wassenaar gaat de route over Landgoed De Horsten, dat van 1 oktober tot en met 1 april op maandag dicht is en waar honden nooit mogen. Loop je op zo'n maandag of met een hond, volg dan de alternatieve route van Wandelnet. Op de Appelse Heide bloeien in de zomer dopheide en kraaiheide. Kijk voor vertrek op de pagina met routewijzigingen van het Marskramerpad op wandelnet.nl (zo was het in november 2026).

Meer reizen in Nederland, Duitsland

Flybyfilms uit Nederland, Duitsland

Meer routes zoals deze

Hiking trails and treks

Wandel- en fietsroutes in Duitsland